Makaleler

Çin Halk Cumhuriyeti: 2500 Yıllık Dönüşüm ve Bugünün Çin’i

İmparatorluktan Cumhuriyete..

Çin Halk Cumhuriyeti için 20. yüzyıl tarihinden bahsetmeden önce bugüne gelen aşamalardan ve Çin’in dönüşümlerinden bahsetmeliyiz. Bu sebeple 20. yüzyıl Çin’inin nasıl şekillediğini daha iyi bir şekilde analiz edebiliriz. Milattan önce 2500’lü yıllara kadar dayanan Çin Devleti’nin izlerinin çok büyük bir dönemi hanedanlıkları işaret eder. Hanedanlıklar ile yönetilen ve 20. yüzyılın başlarına kadar gelmiş Çin 1912 yılında cumhuriyet ile yönetilmeye başlar. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ise komünist devrim ile Çin Devleti Çin Halk Cumhuriyeti olarak yaşamına devam eder.

Milattan önce 2100 yılında Xia Hanedanı ile ilk hanedanlık kurulmuş oluyor. İmparatorluğa giden yoldaki en büyük katkıyı bu hanedanlık atmıştır diyebiliriz. Elimizde yazılı kaynakların bulunduğu tarih ise milattan önce 1600’lü yıllardır.

Milattan önce 2100 yılında Xia Hanedanı ile ilk hanedanlık kurulmuş oluyor. İmparatorluğa giden yoldaki en büyük katkıyı bu hanedanlık atmıştır diyebiliriz. Elimizde yazılı kaynakların bulunduğu tarih ise milattan önce 1600’lü yıllardır. Bu yıllar ise Shang Hanedanlığı dönemine denk gelmektedir. Milattan önce 1100’lü yıllarda ise Shang Hanedanının yerini Zhou Hanedanlığı almıştır. Milattan önce 200lü yıllarda ise Çin Devleti’nin birçok yapısının şekillenmesinde ve inanç sistemlerinin oluşmasına etkili olan Konfüçyüsçülük ortaya çıkmıştır.

Bügünün Çin’inden Uzak Bir Dönem: İmparatorluklar Dönemi:

Milattan önce 300’lü yıllarda ise Qin Hanedanı Çin İmparatorluğunu kuruyor ve daha önce parçalara ayrılmış tüm prenslikleri ve Çin Coğrafyasını birleştiriyor.

Milattan önce 300’lü yıllarda ise Qin Hanedanı Çin İmparatorluğunu kuruyor ve daha önce parçalara ayrılmış tüm prenslikleri ve Çin Coğrafyasını birleştiriyor. Çin Seddi’nin ilk setleri bu dönemde yapılmaya başlanmıştı. Ardından bugün Çin’in en büyük etnik grubuna adını veren Han Hanedanlığı milattan önce 206’da kurulmuştur. Konfüçyüsçülük ise devlet nezdinden belirleyici bir faktör olmaya başladı. Bugünün tabiriyle memuriyet ve devlet kademelerinde çalışan olabilmek için Konfüçyüsçülük ile ilgili bilgi sahibi olmak ve sınavlarda bu bilgiyi yansıtmak gerekirdi. Liyakata dayalı bir sınav sistemi ile memur tayin etme örneğini ilk kez Çin’de görüyoruz. Daha sonra tekrar bir parçalanma yaşandı ve Jin Hanedanlığı imparatorluğu 265’te tekrar birleştirdi. Ardında bir dağılma daha gerçekleşti ve Sui Hanedanlığı 589’da imparatorluğu yeniden birleştirdi. Tang Hanedanı kuruldu ve ardından imparatorluk tekrar dağıldı. 960 yılında Song Hanedanı imparatorluğu tekrar birleştirdi.

1200’lü yıllarda Moğollar 1500’lü yıllarda ise Japonlar Çin için tehdit olmaya başladı. 1800ler ise İngiltere başta olmak üzere Batı Avrupa devletleri Çin üzerinde egemen olmak istemişlerdir ve Çin coğrafyasına müdahil olmaya başlamışlardır. 1830’da ünlü Afyon Savaşı yaşanmıştır ve 1894 yılında Çin ile Japonya savaşmıştır. Ve en sonunda Batı’nın etkili gücüne ve hakimiyetine karşı Çin’de Boxer Ayaklanması çıkmıştır. Başarısız olan bu ayaklanma daha sonra çıkacak olan Wuchang Ayaklanmasına öncü olmuştur. Bu ayaklanma tüm ülkeye yayılmıştır ve 1911 yılında halk imparatorluğu yıkmıştır ve 1912’de cumhuriyet ilan edilmiştir.

Siyasi olarak bir parçalanıp bir toparlanan bir devlet yapısına sahip olan Çinliler Konfüçyüsçülük gibi akımlar ile lider ve devlet odaklı bir yaşama sahip olarak yaşamışlardır. Kutsal sayılan devlet halktan önde geliyordu ve bu durum Çin halkının refah seviyesinin artışına engel olan bir durumdu. Devamında ise Avrupa devletlerinin Çin’e müdahale etme sömürgecilik girişimleri Çin’deki halk ayaklanmalarına sebep olmuştur ve imparatorluklar çağı sona ermiştir. Çin tarihinin bu kaba anlatısından sonra 20. yüzyılda Çin Devleti’nin tarihsel gelişimi nasıl olmuş çok daha rahat kavrayabileceğiz.

Modern Çin’in Kurulması: Çin’in 20. Yüzyıl Tarihi

1911 yılında Xinhai Devrimi ile imparatorluk yıkılıyor ve 1912 yılında cumhuriyet ilan ediliyor. Artık sahnede Çin Cumhuriyeti vardı. Kısa bir imparatorluğa geçiş ardından tekrar cumhuriyete devam edilmiştir. Avrupa ülkelerinin Çin’e hem politik hem de ekonomik anlamda müdahale etme girişimleri sürüyordu. Buna karşı olarak da birçok öğrenci ayaklanması, isyan ve çatışma yaşanmıştır. Kuomintang isimli milliyetçi Çinli parti ülkedeki karışıklığı sona erdirmek ve otoriteyi tekrar sağlamak amacıyla SSCB’den silah ve para yardımı almaya başlamıştır. Bu zaman diliminde 1921’de Çin Komünist Partisi kurulmuştur. Kuomintang’ın Genel Başkanı Çan Kay-Şek ise Batı ile yakınlaşma içine girdikten sonra yardım istedikleri SSCB’ye ihanet etmiş oldular. Bu durum henüz dışarıya karşı birleşememiş ve Çin’i savunamamış halk arasında Milliyetçiler (Kuomintang Partisi) ile ÇKP (Çin Komünist Partisi) arasında savaş sebep olmuştur. Bu durum ise çok kısa süre içerisinde iç savaşa dönüşmüştür. Bu süre zarfında Kuomintang ise hükümettir.

Uzun Yürüyüş 1934-1935, 1936 yılına kadar devam eden iç savaştan komünistler geri çekilerek Çin’in güneyinden kuzeyine uzanan 9000 kilometrelik bir yolculuğu tamamlamışlardır.

1936 yılına kadar devam eden iç savaştan komünistler geri çekilerek Çin’in güneyinden kuzeyine uzanan 9000 kilometrelik bir yolculuğu tamamlamışlardır. Bu yolculuğun adı Uzun yolculuktur. Bu yürüyüş bir yandan geri çekilme operasyonu iken bir yandan da Çin’e hakim olmuş mahalli diktatörlerin ipini çekme operasyonuydu. Bu yürüyüş Çin Halk Cumhuriyeti’ni kuran bir yürüyüştür diyebiliriz çünkü komünistlerin Çin’in büyük kısmına hakim olmalarını sağlamışlardır. İkinci Dünya Savaşı ise bu sürece milliyetçilerin ve komünistlerin Japonya’ya karşı birleşme anlaşmasına yol açtığı için biraz ara vermiştir. İkinci Dünya Savaşı sırası içerisinde Japonya tarafından işgale uğrayan Çin çok kayıplar vererek ekonomik olarak güçsüz bir şekilde savaştan çıkmıştır. İkinci Japon Savaşı diye anılan bu savaş SSCB’nin müdahalesi ile sonlanmıştır. Dünya savaşı sonrasında tekrar iç savaş başlamıştır ve 1949 yılında komünistlerin zaferi ve Çin Halk Cumhuriyeti’nin zaferi ile sonlanmıştır. İç Savaş ise 1950 yılında bitmiştir.

Çin Halk Cumhuriyeti:

Mao Zedong, hem yürüyüşün bir kahramanı hem de Komünist Parti’nin Merkez Komitesi Başkanı olarak Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurucusu olmuştur.

Mao Zedong hem yürüyüşün bir kahramanı hem de Komünist Parti’nin Merkez Komitesi Başkanı olarak Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurucusu olmuştur. Bizzat kendisinin projeleri olan Büyük Atılım, Ekonomik kalkınma ve sanayileşme hamleleri, ve Kültür Devrimi, bürokratik komünizmin varlığını Çin’de bitirmek amacıyla başlatılan program, Çin tarihinde olumlu ve olumsuz anlamda çok büyük etkilere sahiptir. Kültür Devrimi hareketi ise komünistler arasında bölünmelere ve sokak çatışmalarına sebep olmuştur. Parti içinde olan ayrılıklar ve güç mücadeleleri Mao’nun gücü eline alma girişimler sonucunda Kültür Devrimi başlığı altında atılmaya başlanmıştır.

1950’lerin sonunda başlayan kıtlık, Mao sonrasında sosyalist kurucu ilkelerden uzaklaşmak ve bürokratikleşme gibi durumlar Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurucu ilkelerinden uzaklaşmasına sebep olmuştur. SSCB ile sınır çatışmaları yaşayan Çin SSCB’yi komünizmden uzak bürokratik diktatörlük ve sosyalist emperyalist olmakla suçlamıştır.

1976’da Mao’nun ölümünden sonra iktidara gelen Deng Xiaoping (1978-1992 de facto devlet başkanı) Çin’in ekonomik kalkınmasının ideolojik sınırlarla harcanmasına izin vermeyeceğini söylüyor ve Çin’in ekonomik programını ona göre hazırlıyordu. Bu Piyasa sosyalizminin başlangıcıydı. Bunun verimlerini 1990’lı yıllarda almaya başlayan Çin 2000’li yıllarda iyi derecede büyüme oranları yakalamış ve ekonomik kalkınması ile dünyanın çok kutuplu sisteminde güçlü bir koltuğu kapmıştır. Ekonomik olarak da karma bir ekonomik modeli uygulayan Çin rejim olarak komünist bir rejim olsa da devlet tekelinde bir kapitalist sistemi ekonomisine entegre edebilmiştir. Bunu sağlayan ise Deng Xiaoping’dir.

Bugün: 21. Yüzyılda Çin Halk Cumhuriyeti

Bugün 9.5 milyon kilometrekare yüzölçümü ile dünyanın Rusya ve Kanada’dan sonra en büyük 3. ülkesi olan Çin 1.4 milyon insanın yaşadığı bir komünist cumhuriyettir. Çift yapılı bir meclise düzenine sahip olan Çin’de tüm idari kadrolar ve kurumsal düzen Ulusal Halk Kongresi’ne bağlıdır. Bunun üstünde Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi vardır. Bu yapılar 2018 yılından itibaren 2980 ve 175 üyeye sahiptirler. 5 yılda bir seçimle delegeler seçilir ve bu delegeler Ulusal Halk Kongresi’ni oluşturur. Çin Komünist Partisi tarafından tek parti rejimiyle yönetilen Çin’de farklı partiler de mevcuttur fakat bu partiler muhalefet partileri değil siyasi dayanışmayı ve müzakereleri artırma amacıyla oluşturulmuş istişare partileridir. ÇKP’nin dışında 8 resmi parti mevcuttur.

Muhalefet partisi bulunmamaktadır. Bu 8 parti; Çin Kuomintang Devrimci Komitesi, Çin Demokratik Ligi, Demokratik Ulusal Yapılanma Derneği, Çin Demokrasiyi Geliştirme Derneği, Çin Köylüler ve İşçiler Demokratik Partisi, Çin Kamu Çıkarları Partisi ve Jiusan Derneği, Tayvan Demokratik Özyönetim Ligi’dir (TC Dışişleri Bakanlığı Çin Halk Cumhuriyeti Ülke Künyesi). Ülkenin Çin Komünist Partisi tarafından yönetildiği ve aynı zamanda işçi sınıfının liderliğinde yönetilen halkın demokratik diktatörlüğü olgusu anayasada bir ibare olarak yer alır.

Çin Komünist Partisi Genel Başkanı aynı zamanda Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı’dır. Çin Hükümeti’nin adı ise Devlet Konseyi’dir. Konseyin başbakanı ise Devlet Başkan’ı tarafından atanır. Devlet Konseyi’nin üzerinde ise Politbüro Daime Komitesi yer alır. Bu 7 üyeli komitenin üyelerinden biri başbakandır ve komiteye ise Devlet Başkanı başkanlık eder. Devlet Başkanlığı ise anayasada 5’er yıllık 2 dönemle sınırlıdır. Çin’in son anayasası ise 1982 anayasasıdır. Şu anki Devlet Başkanı Xi Jinping ve Başbakan ise Li Keqiang’dir. 

Çin’deki en büyük etnik grup 1.15 milyar ile Han milletidir. Bunun yanında Uygur, Zhuang ve Mançu gibi milletler de vardır ama hiçbiri 15 milyon nüfusu geçmez.

Kaynak: CRITURK Youtube Kanalı

Tarih Parkı

Tarih Parkı

Tarihte barınmış her şey..

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir Cevap Yazın