Makaleler

ARAP BAHARI PART-1

ABD’nin Masrafsız Dış Politikasının Başarılı Sonucu..

Tarih 17 Aralık 2010 ve yer Tunus. Muhammed Buazizi kendini ateşe verdi. Bu ateş Arap Baharı’nın kıvılcımı olmuştu, bu kıvılcımın odunu ise diktatörlükler ve baskıcı rejimlerdi. Aynı zamanda insanlar arasında ekonomik sınıf farklılıklarının uçurum olduğu bir bölgeden bahsediyoruz. Fas’tan Irak’a kadar tüm Arap ülkelerinde bu karakteristik bir durum olmuştur maalesef.

Arap Baharı’nın genel karakteristiği ise demokrasi, insan hakları, özgürlük, ekonomik ayrımın son bulması, politik düşünce özgürlüğü gibi konulardır. Bu durum çok fazla değişiklik göstermeden tüm Arap ülkelerinde böyle cereyan etmiştir. Politik bir hareket olan Arap Baharı kimi yerlerde sözlü eylemse kimi yerlerde ise silahlı eylemsel hareketler olarak görülmüştür.

Tunus ile başlayan hareket; Cezayir, Fas, Yemen, Mısır, Ürdün, Moritanya, Irak, Suriye, Lübnan ve Suudi Arabistan’a da sıçramıştır. Konu çok etraflı ve geniş bir coğrafyaya yaygın olduğu için ortak bilgi dışında ülkeler nezdinde bölerek de anlatacağım.

Baharın genel sonuçları ise şu şekilde söylenebilir. Birincisi, Bölgede birçok radikal ve hafif değişiklik olmuştur. İkincisi ise olayın yansımaları sadece Orta Doğu coğrafyası ile sınırlı kalmayıp Asya’da, Avrupa’da ve Amerika’da etkisini göstermiştir.

Arap Baharı etkileri ve sonuçları itibariyle büyük bir harekettir fakat anlaması basittir. Toplumsal hareketlerin, devlet ile halk arasındaki uyumsuzluk ve iletişimsizliğin veya toplum içindeki sınıfların (sınıfların olması bile yanlış olsa da) arasındaki ekonomik uçurumun nelere sebep olabileceğini göstermiştir.

Arap Baharı’nın tüm sebepleri ve altyapısı zaten yıllardır halkın çektiği politik ve ekonomik eziyetle hazırlanmıştı. Lazım olan tek şey güçlü bir Yeter! kelimesiydi. Bunu da Buazizi yaptı.

Arkadaşlar elbette bu kadar basit değil. Anlattıklarımız tarihsel olarak doğru ve ispatlanmıştır; fakat bunun yanında Arap Baharı’ndan önceki Arap liderlerinin uluslararası arenadaki tutumunun nasıl olduğu, ABD’nin Irak Savaşı’nda yaptığı hatayı tekrarlamamak istemesi üzerine değişen ABD dış politikasının ne olduğunu bilmezsek Arap Baharı’nı kronolojik, kuru ve ezbere dayalı bir olaylar ve olgular zinciri olarak öğrenmiş oluruz.

Arap Baharı konusunu iki farklı yazıda değerlendireceğim. Bu ilk yazımda Arap Baharı’nın kronolojik ve ülkeler bazında nasıl cerayan ettiğini ve sonuçlarının nasıl olduğunu konuşacağız.

İkinci yazımda ise olayın öncesinde, olay anında ve sonunda küresel çapta neler değiştiğini, 2010’dan 2020’ye kadarki süreçte Arap Baharı’nın etkilerinin neye sebep olduğunu ve dış müdahalelerin ne boyutta olduğunu tartışacağız.

1- Tunus: 17 Aralık 2010

Arap Baharı’nın kıvılcımının çakıldığı yerdir. Muhammed Buazizi’nin kendisini 17 Aralık 2010’da yakması ile başlamıştır. Ocak 2011’de Yasemin Devrimi ile Zeynel Abidin ülkeden kaçmıştır. Böylelikle 23 yıllık bir iktidar yok olmuştur. Daha sonra ise Ekim 2011’de seçimler yapılmıştır. En Nahda’nın seçimi kazanması ile ülkedeki İslamcılar ve Laik kesim karşı karşıya gelmiştir.

2- Cezayir: 28 Aralık 2010

Cezayir’de sonuçsal olarak Tunus’takine benzer değişiklikler olmamıştır. Cezayir 19 yıldır olağanüstü hâl ile yönetiliyordu. Bu durum son buldu.

3- Lübnan: 12 Ocak 2011

Protestolar ile sınırlı kalmıştır. Herhangi bir değişikliğe sebep olmamıştır.

4- Ürdün: 14 Ocak 2011

Ürdün’de büyük bir değişiklik görüyoruz. Ürdün’deki protestolar Kral Abdullah’ın Başbakan Rıfia’nin kabinesini dağıtmakla sonuçlanmıştır. Yerine atanan Maruf Bakit ise ülkedeki İslam muhalefeti tarafından hoş karşılanmamıştır.

5- Moritanya: 17 Ocak 2011

Sonuç getirmeyen küçük protestolar yaşanmıştır. Moritanya’nın Boazizi’si diye anılan bir eylemci ölmüştür.

6 -Sudan: 17 Ocak 2011

Sonuç getirmeyen küçük protestolar yaşanmıştır. Devlet Başkanı Ömer El Beşir 2015 seçimlerine aday olmayacağını açıklamıştır. Eylemlerin başlamasından hemen önce Güney Sudan Sudan’dan ayrılarak bağımsızlığını ilan etmiştir.

7- Umman: 17 Ocak 2011

Gösteriler sonunda Umman Sultanı Umman kabinesinde görev yapanların 3’te 1’ini görevden almıştır. Umman halkı maaşların artırılması ve refah seviyesinin artması yönünde protestolar yapmışlardır. Bunun devamında ise Umman Hükümeti ekonomik tavizler vermiştir.

Yemen: 18 Ocak 2011

Yoğun protestolar sonunda Devlet Başkanı Ali Abdullah Salih istifa etmiştir. 2017’de ise öldürülmüştür. Saldırıyı İran destekli Husiler yapmıştır. Yemen’de halen daha iç savaş sürmektedir.

Suudi Arabistan: 21 Ocak 2021

Küçük çapta protestolar sonucunda verilen ekonomik tavizlerle etkisiz bir girişim olmuştur.

Mısır: 25 Ocak 2011

Büyük ve ülke çapındaki eylemler sonucunda Hüsnü Mübarek istifa etmiştir. Daha sonra ise askeri yönetim yönetimi devralmıştır. Daha sonra Mursi seçimle iktidara gelmiştir fakat askeri yönetim tekrar iktidarı ele geçirmiştir.

Suriye: 26 Ocak 2011

Kanayan yara. İç savaşa sebep olmuştur. Suriye’nin toprak bütünlüğü dağılmıştır. Farklı terör grupları bölgede hakimiyet kurmuşlardır. Ayrı bir yazıda detaylıca kaleme alacağım.

Cibuti: 28 Ocak 2011

Küçük çapta protestolar yaşanmıştır. Herhangi bir etkili sonuca varılalamıştır. Aksine devlet muhalif grupların üzerine gitmiştir ve birçok tutuklama yaşanmıştır.

Fas: 30 Ocak 2011

Büyük çapta protestolar sonucunda Kral Muhammed ekonomik tavizler vermiştir ve referanduma gidilmiştir.

Irak: 10 Şubat 2011

Başbakan Maliki seçimlere aday olmayacağını açıkladı.

Bahreyn: 14 Şubat 2011

Ekonomik tavizler ve suçluların serbest bırakılması sağlanmıştır.

İran: 14 Şubat 2011

Aksine devlet protestoları sert bir şekilde bastırdı ve yoğun tutuklamalar başladı.

Libya: 17 Şubat 2011

Muhalifler iktidarı devirdiler. NATO Libya’ya müdahale etmiştir.

Kuveyt: 18 Şubat 2011

Hükümet İstifa etmiştir.

Batı Sahra: 20 Şubat 2011

Etkisiz.

Bu verilerden de anlayacağımız gibi Tunus, Ürdün, Umman, Yemen, Mısır, Suriye, Libya ve Kuveyt Arap Baharı’nı çok sert geçirmiştir. Bunların da arasında ise Mısır, Suriye ve Libya çok daha sancılı bir süreç geçirmiştir. Ve Suriye sancısı geçmeyen bir memleket. Ne söylesek ifadeler yetersiz kalır.

Peki Arap Baharı demokratikleşme hareketinde ne kadar başarılı oldu. İşte bir diagram ile sonuçlar:

Economist.com

Tarih Parkı

Tarih Parkı

Tarihte barınmış her şey..

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir Cevap Yazın